नेपालको मौसम अहिले एकै पटक दुई ध्रुबमा देखिएको छ । पूर्वी र मध्य पहाडी भूभागमा बादल, चट्याङ र वर्षाले जनजीवन प्रभावित बनाइरहेका बेला पश्चिम तराई भने तातो हावाको चपेटामा परेको छ । मौसमले देशलाई मानौँ दुई भागमा बाँडिदिएको छ, एकातिर भिजेको भूगोल, अर्कोतिर डढेको मैदान ।
गण्डकीदेखि कोशी प्रदेशसम्म प्रि–मनसुन सक्रिय बनेपछि लगातार पानी परिरहेको छ । इलामको कन्याममा बिहीबार मात्रै १५२ मिलिमिटर वर्षा मापन भयो । यो सामान्य वर्षा होइन, एकै दिनको झरीले स्थानीय जनजीवन नै प्रभावित पार्ने स्तरको पानी हो । काठमाडौं उपत्यकादेखि पोखरा र चितवनसम्म वर्षाले केही राहत दिएको छ । लामो समयदेखि बढिरहेको तापक्रमलाई पानीले केही ‘ब्रेक’ लगाएको अनुभूति भएको छ ।
तर पश्चिम नेपालको दृश्य ठीक उल्टो छ । रुपन्देही, बाँके, कैलाली, कञ्चनपुरदेखि दिपायलसम्म तातो हावाको लहर चलिरहेको छ । नेपालगन्जमा तापक्रम ४१.५ डिग्री सेल्सियस पुग्दा धनगढी र दिपायल पनि ४१ डिग्रीमाथि पुगे । गर्मी यति चर्को छ कि दिउँसो सडक सुनसानजस्तै देखिन थालेका छन् । ‘आकाशमा बादल छैन, जमिनमा शीतलता छैन’ भन्ने अवस्था पश्चिम तराईले भोगिरहेको छ ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागका वरिष्ठ मौसमविद् बरुण पौडेलका अनुसार अहिले प्रि–मनसुन देशभर एकनासले सक्रिय छैन । उनका अनुसार पोखरा क्षेत्रदेखि पूर्वतिर बादल र वर्षा भइरहे पनि पश्चिम भूभाग अझै सुक्खा छ । विशेष गरी पश्चिम लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका तराई क्षेत्रमा आइतबारसम्म गर्मी कायम रहने संकेत देखिएको छ ।
पूर्वी भूभाग नजिक बनेको न्यूनचापीय प्रणालीले पनि पानी पार्ने काम गरिरहेको विभागको विश्लेषण छ । यही प्रभावका कारण कोशी, बागमती र गण्डकीका धेरै स्थानमा पानी परेको हो । विराटनगरमा ३७ मिलिमिटर वर्षा हुँदा सिन्धुपाल्चोकको गोब्रेमा ८३.२ मिलिमिटर र पोखरामा ५५.६ मिलिमिटर पानी मापन भएको छ । गोरखा, खैरहनी र चैनपुरलगायत क्षेत्रमा पनि उल्लेख्य वर्षा भएको विभागले जनाएको छ ।
तर मौसमको यो राहत देशभर बराबरी बाँडिएको छैन । पश्चिम मधेशमा ठूलो वर्षा नभए पनि बादल लागेकाले केही राहत महसुस गरिएको छ । तर, पश्चिम तराई र भित्री मधेश अझै तातो तावामा सेकिएको अवस्थामै छन् । मौसमविद्हरूका अनुसार शनिबार पनि गण्डकीदेखि पूर्वी भूभागसम्म वर्षाको सम्भावना कायम छ ।
तर पश्चिम तराईमा तातो हावा चलिरहने भएकाले गर्मीको जोखिम तत्काल कम हुने संकेत छैन । अहिलेको मौसमले जलवायुको असन्तुलन अब किताबको विषय मात्रै नरहेको संकेत गरेको छ । एउटै देशभित्र कतै बाढीको चिन्ता छ, कतै उखरमाउलो गर्मीले मानिस लड्ने डर । मौसम अब पूर्वानुमानभन्दा बढी चेतावनी बनेर आउन थालेको छ ।
मौसमको यो दोहोरो प्रहारले सावधानी अब विकल्प होइन, आवश्यकता बनिसकेको संकेत दिएको छ । वर्षा भइरहेका क्षेत्रमा पहिरो, डुबान र चट्याङको जोखिम बढेको छ भने पश्चिम तराईमा तातो हावा र अत्यधिक गर्मीले स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ । मौसम फेरिने गति जति तीव्र हुँदै गएको छ, सतर्कता पनि त्यत्तिकै बढाउनुपर्ने अवस्था आएको छ ।
समयमै सचेत हुने, अनावश्यक यात्रा र घामबाट बच्ने तथा सरकारी सूचनालाई ध्यान दिने हो भने यस्ता प्राकृतिक विपद्बाट धेरै हदसम्म सुरक्षित रहन सकिन्छ ।
